header

Avonturiers gezocht voor pensioenfondsbestuur

Diversiteit in persoonlijke risicohouding nodig in dynamisch speelveld

Diversiteit in pensioenfondsbesturen is al enkele jaren een bekend begrip. Vaak gaat het dan over de verdeling tussen mannen en vrouwen, jongeren en ouderen of de culturele achtergronden binnen een fondsbestuur. Dit alles met als doel een evenwichtige besluitvorming te bereiken en daardoor de kwaliteit van het bestuur te verbeteren.

Een andere invalshoek van diversiteit is kijken naar de persoonlijke risicohouding van bestuursleden, een nog onderbelicht aspect. Profiteert het pensioenfondsbestuur van verschillende vormen van risico-denken of is risico-diversiteit niet gewenst? En hoe avontuurlijk durft een fondsbestuur te zijn?

Risicohouding als bestuur en als persoon

Risicohouding is binnen het bestuur vooral bekend als onderdeel van de strategie. Het gaat dan over hoeveel risico een pensioenfonds bereid is te nemen, gegeven de doelstellingen van het bestuur. Denk aan de gewenste dekkingsgraad, premiedoelstellingen en indexeringsambities. Er bestaat echter ook zoiets als persoonlijke risicohouding. Die geeft inzicht in voorkeursgedrag als het gaat om waarnemen, reageren op en het beheren van risico’s. De persoonlijke risicohouding geeft aan hoe de perceptie van onzekerheid en ambiguïteit iemands denken en handelen beïnvloedt. Heeft een bestuurslid bijvoorbeeld behoefte aan zekerheid en voorspelbaarheid of handelt hij juist graag vanuit impulsiviteit?

Risicomijders én onconventionele denkers nodig

Verschillen in persoonlijke risicohouding in een bestuur kunnen op een constructieve manier bijdragen aan de doelen van een pensioenfondsbestuur. Zo is een fonds zeker gebaat bij voorzichtig en bedachtzaam opererende bestuursleden. Maar niet uitsluitend; een risicomijdend bestuur kan zelfs een risico vormen voor een pensioenfonds. Om in een dynamisch speelveld te opereren, zijn ook flexibele, onconventionele denkers nodig.

Het ligt voor de hand dat een pensioenfondsbestuur voorzichtig opererende bestuursleden nodig heeft die vooraf gedegen analyseren wat er mis kan gaan en daarop anticiperen. Het bestuur heeft immers de verantwoordelijkheid voor (een deel van) de financiële toekomst van vele huishoudens. Dat vraagt om zorgvuldig handelen en een gestructureerde aanpak. 

Tegelijkertijd vereisen snel op elkaar volgende veranderingen op sociaal, maatschappelijk, politiek en economisch gebied het vermogen om wendbaar te reageren. Een bestuur dat hangt naar zekerheid en op veilig wil spelen, kan kansen missen en door de focus op detail het groter geheel niet overzien.

Pensioenfondsbestuurders moeten ook in staat zijn na te denken over strategie en doelen zonder exact te weten hoe het landschap eruit komt te zien. Dat vraagt een hoge mate van inlevingsvermogen, flexibiliteit en een bepaalde mate van onbevangenheid voor onzekerheden. Juist deze competenties zijn nauw verbonden met het risicoprofiel van meer risicotolerante personen. Heeft een bestuur flexibiliteit, veerkracht en wendbaarheid nodig, dan is het belangrijk om die manier van denken en handelen toe te voegen aan het besluitvormingsproces.

Zorgen voor diversiteit: drie manieren

Er zijn grofweg drie manieren om te zorgen voor diversiteit in risicohouding in een fondsbestuur. Een natuurlijke manier is te zorgen voor meer variatie in de verschillende vormen van risicoperceptie van de bestuursleden. Een tweede manier is om één of meerdere bestuursleden de rol van flexibele denker op zich te laten nemen. Dat kan soms lastig zijn als die manier van denken ver weg staat van iemands natuurlijke risicohouding. De derde en laatste manier is hulp inschakelen van buitenaf, bijvoorbeeld wanneer flexibel denkvermogen nodig is. Deze manier van werken zou de slagvaardigheid van het bestuur kunnen belemmeren, omdat het dan telkens ‘anders denkenden’ moet binnenhalen.

Papieren werkelijkheid

Voordat pensioenfondsbesturen en masse bestuursleden aantrekken met het profiel van Indiana Jones is het goed te beseffen dat diversiteit op papier het halve werk is.

Een bestuur kan diversiteit pas verzilveren als het ervoor zorgt dat de verschillende geluiden ook echt onderdeel zijn van de discussie en de besluitvorming. Elkaar scherp houden en luisteren naar ideeën en veronderstellingen die buiten iemands comfortzone liggen.

Daar ligt de kracht: openstaan voor andere denkbeelden, elkaar zonder te overschreeuwen overtuigen, zodanig dat elk bestuurslid zich in een volgende discussie uitgenodigd blijft voelen mee te doen.

 

Lees meer over: Governance

Risicotypen

Er is een breed spectrum aan risicotypen, met daarin twee uitersten:

  • Risico-averse typen: kunnen zich onveilig voelen in onbekende situaties, hebben baat bij veel structuur en conventies en hanteren een hoge mate van zelforganisatie
  • Risicotypen met hoge risicotolerantie: houden makkelijk het hoofd koel bij onverwachte ontwikkelingen, denken vrij na over verschillende mogelijkheden zonder zich te laten afremmen door het bedenken van allerlei risico’s, handelen graag impulsief en kunnen ongestructureerd te werk gaan.

NB: Een flexibele, onconventionele denker is iets anders dan een roekeloze durfal. Risicotolerant en roekeloos zijn twee verschillende zaken. Risicotolerantie gaat over veerkracht en het vermogen vrij te denken zonder gelijk zorgen te maken over wat er mis kan gaan. Roekeloosheid gaat over onverantwoord gedrag en lichtvaardig omgaan met andermans belangen. Dat gedrag is in geen enkel bestuur wenselijk.

Inzicht in risicotypen

SPO biedt pensioenfondsbesturen hulp aan in de vorm van een Risk Type Compass, een assessment tool dat een bestuur inzicht geeft in de manier van communiceren met elkaar, de dynamiek die speelt in de groep, de risicohouding van het team als geheel en de mate waarin objectieve besluitvorming tot stand komt. Bekijk hier de microlearning over The Risk Type Compass.

Diversiteit

Diversiteit bij pensioenfondsen betekent dat het bestuur en het verantwoordingsorgaan elkaar aanvullen en een redelijke afspiegeling zijn van de belanghebbenden binnen het pensioenfonds. Van belang is dat deze norm niet alleen van toepassing is op diversiteit op grond van leeftijd en geslacht, maar ook op de benodigde vaardigheden en de representativiteit in relatie tot het totale fondsbestand. Voor alle pensioenfondsen is het belangrijk om invulling te geven aan diversiteit. Het zorgt voor een evenwichtige besluitvorming en geeft invulling aan een belangrijke maatschappelijke norm.