header

Een potje armworstelen

Geen tegenspraak dulden of met open blik besturen?

AfbeeldingHeeft u wel eens gehoord van de Bokito-bestuurder? De term werd in het najaar van 2015 gebruikt in een artikel in de NRC. Daarin werd uiteengezet hoe De Nederlandsche Bank sinds een aantal jaren psychologen inzet bij het observeren van bestuurders van financiële instellingen in de bestuurskamer. Want, zo stelt DNB in de krant: “Gedrag staat aan de basis van problemen.”

Bestuurders van banken en verzekeraars die de psychologen van DNB over de vloer kregen, waren niet onverdeeld enthousiast. DNB drong de intimiteit van de bestuurskamer binnen en kreeg zo uit eerste hand inzicht in het gedrag en de persoon van bestuurders. Volgens sommige topmannen is de focus op zogenoemde zachte factoren überhaupt weinig zinvol. Zij vinden dat het toezicht zich moet beperken tot de harde factoren: de cijfers. DNB denkt daar anders over. De toezichthouder is van mening dat cijfers vooral problemen aan het licht brengen nadat ze zich hebben voorgedaan, terwijl bepaald gedrag juist een indicatie kan zijn voor toekomstige problemen.

Zonnekoningengedrag, armworstelen in plaats van een open ideeënuitwisseling, het niet dulden van tegenspraak; het zijn dit type gedragingen die tot ongelukken kunnen leiden. DNB-president Klaas Knot zei het zo: “Het zijn uiteindelijk mensen die bedrijven en zelfs economieën kunnen maken of breken. Te lang hebben we naar de boeken gekeken in plaats van naar de mensen die de boeken vasthouden.”

Pensioenfondsbestuurder minder macho?

Mogelijk hanteert de gemiddelde pensioenfondsbestuurder een minder macho bestuursstijl dan de gemiddelde topbankier. Toch zijn ook in de boardrooms van een aantal pensioenfondsen al DNB-psychologen gesignaleerd. Want of u het nou leuk vindt of niet, DNB toetst tegenwoordig ook pensioenfondsbestuurders op gedragskenmerken en -competenties. Het is onderdeel van het reguliere toezicht en gedrag komt aan de orde in het toetsingsgesprek voor individuele bestuurders. De toezichthouder focust daarbij op vier domeinen: leiderschap, groepsdynamiek, besluitvorming en communicatie. Daarbij beoordeelt DNB of gedrag bijdraagt of juist afbreuk doet aan financiële soliditeit en integriteit.

Voelen doen we thuis wel

Van bestuurders wordt waar nodig een kwetsbare opstelling verwacht, waarbij de bestuurder laat zien over voldoende zelfreflectie te beschikken. Tegelijkertijd wordt ook leiderschap, besluitvaardigheid en doortastendheid gevraagd van bestuurders. Dat kan schijnbaar bijten. Het is dan misschien ook niet verwonderlijk dat wanneer het gaat om de ‘zachte’ kanten van het bestuursvak de verzuchting nogal eens valt ‘voelen doen we thuis wel’. Misschien is het beter niet te spreken van kwetsbaarheid maar van openheid. Want dát is waar het om gaat. Een open blik naar ontwikkelingen in de samenleving, een goed oog voor groepsdynamiek, openheid naar medebestuurders en naar anderen én openheid naar jezelf. Want het vermogen tot zelfreflectie en zelfkritiek is cruciaal. Het betekent dat je open en eerlijk naar jezelf en naar anderen kunt zijn over wat je kent en kunt. En dus óók over waar je minder sterk in bent. Niemand kan immers alles. Je daarvan bewust zijn, is veel meer een teken van kracht dan van zwakte.

Toetsingsgesprek

Het vermogen tot zelfreflectie komt ook goed van pas bij het toetsingsgesprek met DNB. Steeds vaker zoomt de toetsingscommissie daar expliciet op in. DNB wil niet alleen weten met welke competenties je het bestuur gaat versterken, maar ook hoe die competenties zich verhouden tot de al aanwezige competenties van anderen in het bestuur. Het gaat dus mede om de individuele bijdrage in de context van het collectieve geschiktheidsplan van het bestuur. Bij de voorbereiding op het toetsingsgesprek is het verstandig daar bij stil te staan en concrete en overtuigende voorbeelden paraat te hebben. Waaruit blijkt bijvoorbeeld dat je betrouwbaar bent? Welke feitelijke situatie kun je schetsen om te laten zien dat je inzicht hebt in je eigen drijfveren en afwegingen en daarbij bewust integer handelt? DNB maakt bij de bevraging tijdens het toetsingsgesprek regelmatig gebruik van de zogenoemde STAR-methode. STAR staat voor Situatie, Taak, Actie en Resultaat. Er wordt dus verwacht dat je helder kunt toelichten wat er in een concrete situatie speelde, wat je taken als bestuurder waren, wat je concreet hebt ingebracht of gedaan en wat daar vervolgens het resultaat van was.

Ontwikkelen begint bij zelfbewustzijn

Kennis kan iedereen opdoen, maar hoe zit dat met van bestuurders gevraagde competenties als strategisch denken, reflecterend vermogen, samenwerken, omgevingsbewustzijn, overtuigingskracht en leiderschap? Zijn die te ontwikkelen? Het hangt ervan af. Samenwerken is te leren. Reflecterend vermogen is te ontwikkelen, mits de ontvankelijkheid daarvoor aanwezig is. En leiderschap? Dat kan ontwikkeld worden, maar alleen als er talent voor is. Een overzicht van competenties, de ontwikkelbaarheid ervan en de risico’s wanneer een competentie zwak of juist te sterk ontwikkeld is, is te vinden in de Handreiking geschikt pensioenfondsbestuur van de Pensioenfederatie.

Eén ding is zeker: het begint bij het bewustzijn van de eigen competenties en die van elkaar. Iedereen beschikt over verschillende competenties. Niemand excelleert op alle fronten, en dat is ook niet nodig. Een gedegen bewustzijn daarvan is het startpunt bij het zo nodig verder ontwikkelen van ieders competenties. Dan gaat het niet om het afvinken van geschiktheidseisen, maar om persoonlijke ontwikkeling en werken aan een goed en effectief opererend bestuur. Met het nemen van die verantwoordelijkheid kan niet snel genoeg begonnen worden. En armworstelen? Dat doen we dan thuis wel. Maar alleen als spel. 

Meer over Professioneel gedrag & vaardigheden

Lees meer over: Geschiktheid

Onze Whitepapers

Wilt u met ons in gesprek over de ontwikkeling van geschiktheid en vakbekwaamheid?

Laat uw telefoonnummer achter. Wij bellen u op een voor u geschikt moment. 
Of stuur ons een e-mail: advies@spo.nl